Televizyon, tablet, bilgisayar, telefon gibi tüm görüntülü cihazlara ekran denmektedir. Çocuğun gelişimsel düzeyine uygunsuz şekilde ve sürede bu cihazlara maruz kalması durumuna ise ekran maruziyeti denir.

Çocuklarda Ekran Maruziyetinin Zararları Nelerdir?
Çocuklarda ekran maruziyetinin; beyin ve dil gelişimi, fiziksel gelişim ve psikososyal davranışlar üzerine birçok olumsuz etkileri vardır.
Beyin ve Dil Gelişimi Üzerine Etkileri
Ekran maruziyeti çocukların beyin ve dil gelişimini olumsuz olarak etkilemektedir.

Günde 2 saat ve daha fazla televizyon izleyen 1 yaş altı çocukların, ekran maruziyeti olmayan çocuklara göre dil gelişiminde gerilik olma oranı 6 kat fazla olarak bulunmuştur. Ayrıca çocukların ekranla geçirdikleri her 30 dakikaya karşılık konuşma gelişimlerinin geri olma oranın %49 olduğu saptanmıştır. 2 – 3 yaşlar arasındaki ekran maruziyeti, örneğin TV’nin arka planda açık olması bile, ifade edici dilde yaşıtlarına oranla 3 kata kadar gecikmeye yol açabilmektedir.

Her 1 saat ekran maruziyetinin çocuklarda yaklaşık altı-sekiz kelime daha az bilmeye neden olduğu gösterilmiştir.
Günde iki saatten fazla ekran maruziyetinin düşünme ve dil testlerinde daha düşük performansa neden olduğu artık bilimsel bir gerçektir.
İlk 2 yaşta yoğun ekran maruziyeti, sözel ve sözel olmayan iletişimi geri bırakmakta, bilişsel gecikmeye yol açabilmektedir.

Okul döneminde ekran maruziyeti dikkat eksikliği, akademik başarıda düşme gibi problemlere de neden olabilmektedir.
Otizme benzer belirtileri olan ve bir çeşit bilişsel gecikme tablosu olan uyaran eksikliğinin ekran maruziyeti ile ilişkili olduğu bulunmuştur. Ayrıca otizmli çocuklarda ekran maruziyeti belirtilerin şiddetini arttırabilmektedir.

Devamı videoda...

Sağlıklı Nesiller, Mutlu Yarınlar...

Öpücük hastalığı, tıbbi adıyla enfeksiyöz mononükleoz, en sık Epstein–Barr virüsü (EBV) tarafından oluşturulan, genellikle çocukluk ve genç erişkinlik döneminde görülen bir enfeksiyon hastalığıdır. Virüs tükürük yoluyla bulaştığı için halk arasında “öpücük hastalığı” olarak bilinir, ancak sadece öpüşme ile değil, ortak bardak–çatal kullanımı, oyuncak paylaşımı, yakın temas, damlacık yayılımı ve aynı ortamda uzun süre bulunma ile de bulaşabilir.
________________________________________
🧫 Bulaş Yolları
• Tükürük ve ağız salgıları
• Ortak içecek–yemek takımları
• Ortak biblo, oyuncak gibi temas edilen eşyalar
• Yakın temas, sarılma, solunum damlacıkları
• Kan transfüzyonu ve organ nakli (nadir)
Virüs, taşıyıcı kişilerde haftalar, aylarca ve hatta bazen yıllarca tükürükle atılmaya devam edebilir.
________________________________________
👨‍⚕️ Yaş Gruplarına Göre Belirtiler
• Bebek ve küçük çocuklarda: Belirtiler çoğu zaman belirsizdir, hafif üst solunum yolu enfeksiyonu şeklinde geçebilir.
• Adölesan ve genç erişkinlerde: Klinik daha belirgin ve ağır seyredebilir.
________________________________________
🩺 Belirtiler
1. Uzun süren halsizlik ve yorgunluk
2. Ateş (genellikle 38–39 °C)
3. Boğaz ağrısı ve tonsillerde belirgin büyüme
4. Lenf bezlerinde büyüme (özellikle boyun)
5. Karaciğer ve/veya dalakta büyüme
6. Kötü ağız kokusu
7. Cilt döküntüsü (özellikle amoksisilin içeren ilaçlar kullanıldığında)
8. İştahsızlık, kas–eklem ağrıları
Belirtiler 2–4 hafta sürse de halsizlik bazı hastalarda aylarca devam edebilir.
________________________________________
🧪 Tanı Yöntemleri
Tanı klinik bulgular ve laboratuvar ile konur:
• Tam kan sayımı (lenfositoz, atipik lenfosit)
• Karaciğer fonksiyon testleri (AST–ALT yükselmesi)
• Monospot testi (heterofil antikor) – daha büyük yaşlarda daha duyarlıdır.
• EBV serolojisi (VCA IgM / IgG, EBNA) tanıda en belirleyicidir.
________________________________________
💊 Tedavi
Bu hastalık viral olduğu için antibiyotik kullanılmaz. Tedavi destek tedavisidir:
• Dinlenme ve uyku düzeni
• Bol sıvı tüketimi
• Ateş ve ağrı kontrolü için uygun ilaçlar
• Tuzlu su gargaraları
• Yumuşak, tahriş etmeyen beslenme
Kortikosteroid, yalnızca aşağıdaki ciddi durumlarda doktor tarafından verilebilir:
• Üst hava yolu tıkanıklığı
• Şiddetli tonsil ve lenf bezi büyümesi
• Hemolitik anemi
• Trombositopeni
Aspirin çocuklarda verilmeyecektir (Reye sendromu riski taşır).
________________________________________
🚫 Dikkat Edilmesi Gerekenler
• Antibiyotik etkisizdir, amoksisilin/ampisilin verilirse yaygın döküntü oluşabilir.
• Spor yapan çocuk veya gençlerde dalak yırtılması riski nedeniyle temas sporları, ağır egzersiz en az 3–4 hafta yasaklanmalıdır.
• Alkol karaciğer yükünü artırdığı için ergenlerde ve gençlerde kesinlikle kullanılmamalıdır.
________________________________________
🛡 Korunma
• Ortak bardak, biberon, damaklık, su şişesi kullanımını azaltma
• Aktif enfeksiyon döneminde yakın temasın sınırlandırılması
• Öpüşmeden kaçınma
• El hijyeni
Henüz yaygın kullanılan EBV aşısı bulunmamaktadır.
________________________________________
📌 Özet
• Genellikle iyi seyirli, kendi kendini sınırlayan bir enfeksiyondur.
• Dinlenme, hidrasyon ve semptom kontrolü tedavinin temelidir.
• Spor ve efor konusunda dalak büyüklüğü göz önünde bulundurulmalıdır.

Genel olarak:
• 6. aydan sonra çoğu bebek artık geceleri beslenmeye ihtiyaç duymadan uzun uyku bölümleri yapabilecek gelişime ulaşır.
• 9–12 ay civarında gece emzirmelerinin tamamen bırakılması önerilir.
• Ancak her bebeğin gelişimi farklıdır; kiloya, büyüme hızına, beslenme düzenine ve sağlık durumuna göre karar verilir.
❗ Bebeklerde Gece Emzirmesine Uzun Süre Devam Etmenin Sakıncaları
Her bebek farklıdır ama gereksinim bittikten sonra gece emzirmesinin sürmesi bazı sorunlara yol açabilir:
1️⃣ Uyku Düzenini Bozar
• Bebek süt için sık sık uyanma alışkanlığı geliştirir
• Kendi kendine uykuya geçmeyi öğrenmesi gecikir
• Anne ve bebekte uyku yetersizliği oluşur
2️⃣ Diş Sağlığını Etkileyebilir
• Gece emzirme + ağızda süt kalması →
biberon çürüğü / erken çocukluk çağı çürükleri
• Üst ön dişlerde hızlı çürük gelişme riski artar
3️⃣ Sindirim ve Reflü Şikayetleri Artabilir
• Gece tok mide ile yatmak → reflü, huzursuzluk
4️⃣ Aşırı Bağımlı Uyku İlişkisi Geliştirir
• Bebek yalnızca emerek uyuyabilmeye şartlanabilir
• Gece her uyanmada emzirme isteği tekrarlanır
5️⃣ Aşırı Kalori Alımı ve İştahta Dengesizlik
• Gereksiz gece kalorisi →
gündüz iştah azalması / ek gıdada isteksizlik
• Bazı bebeklerde kilo fazlalığı riskini artırabilir
6️⃣ Anne Sağlığını Zorlayabilir
• Uykusuzluk, yorgunluk, psikolojik yük
• Uzamış süt üretimi nedeniyle mastit riski
________________________________________
⭐ Karar verirken şu işaretler yol göstericidir:
✔ Kilosu yaşına uygun artıyor
✔ Gündüz yeterli ve dengeli besleniyor
✔ Gece sık uyanmalar alışkanlık nedeniyle oluyorsa
✔ Emmeden de tekrar uykuya dönebiliyorsa

________________________________________
❗ Ne zaman ACELE edilmemeli?
⚠️ Prematüre bebekler
⚠️ Büyüme geriliği olanlar
⚠️ Henüz yeterli ek gıda tüketmeyen bebekler
⚠️ Hastalık dönemleri
Bu gruplarda gece beslenmesi biraz daha uzun sürebilir.
________________________________________
💡 İpucu
Gece beslenmelerini keserken bir anda değil, kademeli olarak azaltmak
bebekte daha az stres yaratır:
• Emzirme süresini kısaltmak
• Araları uzatmak
• Babayı uyutma sürecine dahil etmek
• Sakinleştirici rutinler oluşturmak
________________________________________
👩‍⚕️ Özet
📌 Sağlıklı bir bebek için:
Gece emzirmesi 9–12 ay arasında kesilebilir.
Ama her zaman çocuğun kendi ritmi ve doktorun önerisi esas alınmalıdır.

Fayda, riskler ve doğru yaklaşım
Kortikosteroidler, vücutta böbrek üstü bezlerinden doğal olarak üretilen hormonların tedavi amaçlı hazırlanmış ilaç formlarıdır. Düşük dozda, kısa süreli ve doğru endikasyonda kullanıldığında hayat kurtarıcı olabilir. Bununla birlikte yanlış, kontrolsüz ve uzun süreli kullanıldığında ise önemli yan etkileri olabilir.
Bu nedenle tıbbi karar, her zaman faydanın riskten çok daha fazla olması prensibine göre verilmelidir.
________________________________________
🎯 Hangi Durumlarda Kullanılır?
Çocuklarda kortikosteroidler genellikle şu klinik tablolar için kullanılır:
✔ Alerjik reaksiyonlar (ani gelişen)
✔ Astım atağı ve bronşiolitin bazı ağır formları
✔ Krup Sendromu (özellikle Deksametazon / Budesonid)
✔ Otoimmün hastalıklar (JIA, ITP vb.)
✔ Ciddi egzema, atopik dermatit, kontakt dermatit
✔ Ülseratif kolit, Crohn atağı gibi inflamatuvar barsak hastalıkları
✔ Beyin ödemi
✔ Nefrotik sendrom
✔ Anafilaksi tedavisinin bir parçası olarak
✔ Bazı kan hastalıkları ve kanser protokolleri
✔ Şiddetli COVID-19 enfeksiyonu
⛔ Soğuk algınlığı, hafif öksürük, basit ateş veya her sinüzitte kortizon kullanılmaz.
________________________________________
🧩 Kullanım Şekilleri Nelerdir?
• Tablet / şurup (sistemik)
• Damar içi / kas içi (acil durum)
• İnhaler (özellikle astımda)
• Cilt üzerine krem / pomad (dermatolojik)
• Burun spreyi (alerjik rinit)
• Göz damlası
⛔ Sistemik kullanımın yan etki riski, inhaler ve topikal kullanıma göre çok daha fazladır.
________________________________________
✔️ Faydaları (Uygun Endikasyonda) Nelerdir?
• Şiddetli inflamasyonu hızlıca baskılar
• Hava yolu ödemini çözer, nefes açar
• Alerjik şokta hayat kurtarıcıdır
• Bazı otoimmün hastalıkların kontrolünü sağlar
• Krupta hızlı düzelme sağlar
• Nefrotik sendromda remisyon sağlar
• Ağır cilt reaksiyonlarını durdurur
Kısacası yerinde ve doğru dozda kullanıldığında, çocuk sağlığında çok güçlü bir tedavi aracıdır.
________________________________________
⚠️ Zararları Ve Yan Etkileri Nelerdir?
Yan etkiler doz, süre, ilaç tipi ve çocuğun klinik durumuna göre değişir.
Kısa süreli kullanımda
• İştah artışı
• Hafif davranış / uyku değişiklikleri
• Mide hassasiyeti
• Kısa süreli yüz şişkinliği
• Geçici tansiyon ve kan şekeri artışı
Uzun süreli / kontrolsüz kullanımda
🔻 Büyüme geriliği
🔻 Kemik mineral kaybı (osteoporoz)
🔻 Bağışıklıkta baskılanmaya bağlı enfeksiyon riskinde artış
🔻 Cushingoid görünüm (ay yüzü, buffalo hörgücü)
🔻 Katarakt / glokom
🔻 Böbreküstü bezinde baskılanma neticesinde ani kesilirse adrenal kriz tablosu
🔻 Tuz ve su tutulumuna bağlı ödem
🔻 Duygudurum dalgalanmaları
📝 Uzun süreli kullanım mutlaka uzman kontrolünde olmalıdır. İlaç aniden kesilmez. Doz kademeli azaltılır.
________________________________________
🧠 Doğru Bilinen Yanlışlar
Yanlış İnanış Gerçek
Kortizon çocuğu mahveder. Hayır; yanlış, uzun süreli ve kontrolden çıkmış kullanım zarar verir.
1–2 günlük kullanım zararlıdır Kısa süreli tedaviler genelde güvenlidir.
İnhaler kortizon büyümeyi durdurur. Sistemik dozlara göre etkisi çok düşüktür ve güvenlidir.
Her allerji atağında kortizon gerekir. Sadece ağır reaksiyonlarda
________________________________________
🧭 Klinik Tedavi Prensipleri
1️⃣ Endikasyon kesin olmalı
2️⃣ Alternatif daha güvenli seçenekler varsa onlar tercih edilmeli
3️⃣ En düşük etkili doz seçilmeli
4️⃣ En kısa süre mi planlanmalı
5️⃣ Yan etkileri izleme planı olmalı
6️⃣ Aile bilgilendirmesi yapılmalı
________________________________________
👨‍👩‍👧 Ailelerin Bilmesi Gerekenler
• Doktor kontrolü dışında tekrarlanmamalı ve doz artırılmamalı
• Ani kesme yasak (özellikle uzun kullanımda)
• İnhaler kullanımda doğru teknik şart
• Sık hastalanıyorsa hekimle birlikte izlem ve tarama yapılmalı
________________________________________
📌 Kısa Özet
✔ Kortizon doğru yer, doğru doz ve doğru süre ile hayat kurtarır.
✔ Yan etki riski takip ve planlama ile yönetilebilir.
✔ Kontrolsüz, gereksiz, uzun süreli kullanım zararlıdır.
✔ Hekim bilgilendirmesi ve aile eğitimi esastır.